Η κανονικοποίηση των κρίσεων: σκέψεις κοινωνικής, δομικής ψυχολογίας…

του Δημήτρη Ναπ.Γ

Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά την κρίση του 2008, η κοινωνική πραγματικότητα επιταχύνεται με γοργούς ρυθμούς. Οικονομική κρίση, εξεγέρσεις, γεωπολιτικές αλλαγές, πανδημία, πόλεμος, κ.α, περνούν μπρος τα μάτια και τις οθόνες μας, με ταχείς ρυθμούς, αλλά ταυτόχρονα ακολουθώντας μια συγκεκριμένη τυπολογία, μια συγκεκριμένη επαναλαμβανόμενη συνέχεια, τέτοια που έχει μελετήσει η πειραματική κοινωνική-δομική ψυχολογία.

Θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος, για ποιο λόγο τα φαινόμενα αυτά είναι πιο έντονα τώρα; Για ποιον λόγο η τυπολογία των κρίσεων τώρα είναι πιο αδρή και πιο εμφανής; Πώς επηρεάζει στις μέρες μας- περισσότερο από άλλοτε – την αντίληψη του ανθρώπου για αυτά που περνάει και πως εντέλει τον αλλάζει ως ιστορικό υποκείμενο; Θεωρώ ότι κυριαρχούν δυο δίδυμες ερμηνείες, ανάμεσα σε πολλές άλλες που συνυπάρχουν : η απόλυτη κυριαρχία του Θεάματος, της εικόνας που δημιουργούν τα ΜΜΕ, που τρέχουν με γρήγορους ρυθμούς, ώστε αδρανοποιούν τη μνήμη των γεγονότων και η συνύπαρξη δομικών αδιεξόδων του πλανήτη σε όλες τις μορφές του, που ψάχνει ένα νέο μοντέλο ισορροπίας και διεξόδου.

Η δομική κοινωνική ψυχολογία και ανάλυση, επανέρχονται σχεδόν φυσιολογικά ως ουσιώδη εργαλεία κατανόησης της ζωής μας, επειδή η ανθρωπολογική δομή μας ως σύστημα, νοσεί. Δομική η κρίση και το τραύμα, πιο κοντά στην πραγματικότητα η δομική ερμηνεία και γνώση των αλλαγών που συντελούνται ερήμην των ανθρώπων, των λαών. Χρησιμοποιώντας την δομική ψυχολογία, είναι σημαντικό να μην παρασυρθούμε από τον «αντι-ανθρώπισμο» του στρουκτουραλισμού που κυριάρχησε στη μαρξιστική σκέψη μέσω του Αλτουσέρ, ξεχνώντας την πάντα παρούσα ιδιότητα και ανάγκη του ανθρώπου να παρεμβαίνει στη μοίρα του, αλλά να συνειδητοποιήσουμε τις ασυνείδητες «ορμές» και ενορμήσεις των συστημάτων που δημιουργούν μια υπαρκτή, αλλά απροσδιόριστη και αφανή συχνά ψυχολογία των κοινωνικών δομών.

Η κοινωνική επιρροή

Μπαίνοντας κατ’ευθείαν στο θέμα, θα λέγαμε ότι τρία κορυφαία γεγονότα κρίσεων που ζούμε, η οικονομική κρίση, η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ακολουθούν τη γνώριμη στη κοινωνική ψυχολογία, τυπολογία και διαδρομή της κοινωνικής επιρροής. Αυτή χαρακτηρίζεται από τρεις επιμέρους τρόπους ή φάσεις : την ομαλοποίηση, τη συμμόρφωση και την καινοτομία. Οι τρόποι αυτοί μπορεί να πραγματοποιούνται ταυτόχρονα ή με μια διαφορετική προτεραιότητα, ανάλογα το κοινωνικό συμβάν. Στις τελευταίες κρίσεις, αναμενόμενες ή αναπάντεχες, η αλληλουχία της κοινωνικής επιρροής τους, αλλά και των τρόπων αντιμετώπισής τους ήταν : συμμόρφωση ομαλοποίηση καινοτομία.

Η ομαλοποίηση (έπειτα από το συμβάν της κρίσης, το οποίο βιώνεται απόλυτα και με έντονη επίδραση. Ο Αϊνστάιν αναφέρει ότι η προσδιορισμένη στιγμιαία διάρκεια ενός συμβάντος είναι απόλυτη. Εκεί όλα βιώνονται απόλυτα, στην ένταση της στιγμής. Μέσα στην απολυτότητα, στη στιγμή της κρίσης, υπάρχουν όλα τα ασυνείδητα, αλλά υπαρκτά χαρακτηριστικά της δομής που οδηγούν σε μια νέα κατάσταση : για παράδειγμα το δομικό σύστημα μέσα στην απόλυτη κρίση της πανδημίας, εξέφραζε επιδιωκόμενες ή αναμενόμενες αλλαγές, συμπεριφορές και πολιτικές. Πιο απλά μέσα σε ένα γεγονός κρίσης υπάρχουν συμπυκνωμένες οι δομικές αλλαγές που επιδιώκει ο άνθρωπος, ή η Εξουσία ως διαμεσολαβητής της πολιτικής έκφρασης στην εποχή της νεωτερικότητας).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s