«Ο μύθος της μηχανής» – Λούις Μάμφορντ

 
Η «τεχνολογική καταναγκαστικότητα» ως ακαταμάχητη ενόρμηση, αδιαφορώντας για τις ανθρώπινες συνέπειες

«Η Δυτική κοινωνία ( σ.σ στη «δυτική κοινωνία», παρά τις πολιτισμικές διαφορές, θα προσθέσουμε πια και τις Ανατολικές κοινωνίες, πόσο μάλλον που η Κίνα, η Ινδία, η Ινδονησία, κλπ, βρίσκονται σε έναν αβυσσαλέο οργασμό τεχνικής-ψηφιακής ανάπτυξης και ελέγχου) έχει αποδεχθεί ως αναμφισβήτητη την τεχνολογική επιταγή εξ ίσου αυθαίρετη με τα πιο πρωτόγονα ταμπού: όχι μόνο το καθήκον να ευνοεί την εφεύρεση και σταθερά να δημιουργεί τεχνολογικές καινοτομίες, αλλά και το καθήκον να υποκύπτει χωρίς όρους στις καινοτομίες αυτές επειδή της προσφέρονται, χωρίς να σκέφτεται τις ανθρώπινες επιπτώσεις τους. Μπορούμε χωρίς υπερβολή σήμερα να μιλήσουμε για τεχνολογική καταναγκαστικότητα. Μια κατάσταση στην οποία η κοινωνία πειθήνια υποτάσσεται σε όλες τις νέες τεχνολογικές αξιώσεις και χρησιμοποιεί ανεξέταστα όλα τα νέα προϊόντα, είτε είναι πραγματικά βελτίωση είτε όχι. Γιατί το γεγονός ότι το προσφερόμενο προϊόν είναι το αποτέλεσμα μίας νέας επιστημονικής ανακάλυψης ή μιας νέας τεχνολογικής διαδικασίας, ή παρέχει νέες ευκαιρίες για επένδυση, αποτελεί τη μοναδική απαιτούμενη απόδειξη της αξίας του. 

Η κατάσταση αυτή περιγράφηκε σωστά από τον μαθηματικό Τζον Φον Νόυμαν: «Οι τεχνολογικές δυνατότητες είναι ακαταμάχητες για τον άνθρωπο. Αν ο άνθρωπος μπορεί να πάει στη σελήνη, θα πάει. Αν μπορεί να ελέγξει το κλίμα, θα το κάνει«. Αν και ο Φον Νόυμαν τρόμαξε δεόντως από την κατάσταση αυτή, απέδωσε υπερβολικά ευχερώς στον «άνθρωπο» χαρακτηριστικά που ανήκουν μόνο στη συγκεκριμένη παρούσα στιγμή της Δυτικής κουλτούρας, η οποία έχει τόσο πολύ εστιάσει τις ενεργητικότητες και τις ελπίδες της για λύτρωση στη μηχανή, ώστε έχει αφαιρέσει από τον εαυτό της όλες τις ιδέες, θεσμούς και συνήθειες που έδωσαν στο παρελθόν τη δυνατότητα σε άλλους πολιτισμούς να ξεπεράσουν αυτές τις ιδεοληψίες και καταναγκασμούς. Απεναντίας, οι παλαιότερες κοινότητες αντιστέκονταν σθεναρά στις τεχνολογικές καινοτομίες – μερικές φορές τελείως ανορθολογικά – και είτε τις καθυστερούσαν ώσπου να συμμορφωθούν σε άλλες ανθρώπινες απαιτήσεις και να αποδείξουν την αξία τους, είτε τις απέρριπταν τελείως.

Αναμφίβολα, η «ακαταμάχητη» ενόρμηση που περιέγραψε ο Φον Νόυμαν διαποτίζει σήμερα τον επιστημονικό και τεχνολογικό κόσμο. Ο Αμερικανός γενετιστής Χέρμαν Μύλερ χρησιμοποίησε τη ρήση του Φον Νόυμαν  σαν ακαταμάχητο επιχείρημα όταν πρότεινε να εγκαθιδρυθούν γενετικοί έλεγχοι από επιστήμονες στην ανατροφή των ανθρώπινων πληθυσμών. Μιλώντας για τη δυνατότητα να χρησιμοποιούμε τράπεζες παγωμένων ανθρώπινων σπερματικών κυττάρων από «ιδιοφυΐες«, όπως τώρα διατηρούμε παρόμοια κύτταρα από βραβευμένους ταύρους, είπε ο Μύλερ, με ανησυχητική αφέλεια, «και μόνη η ύπαρξή τους θα οδηγήσει τελικά σε μια ακαταμάχητη τάση να τα χρησιμοποιήσουμε«. Οι ψυχολόγοι γνωρίζουν αυτή την «ακαταμάχητη τάση» σε πολλές μορφές: γιατί τη στιγμή που οποιαδήποτε ενόρμηση, οσοδήποτε φυσιολογική, γίνεται ακαταμάχητη αυτοδικαίως και για τον μοναδικό λόγο ότι υπάρχει, γίνεται παθολογική, και η μη συνειδητοποίηση της παθολογικότητας αυτής από επιστήμονες που η γνώση τους υποτίθεται ότι χρησιμεύει σαν προστασία από ανορθολογικά συμπεράσματα ή πράξεις είναι απλώς μία περαιτέρω απόδειξη της παθολογικότητας αυτής. 

Υπάρχει ένας απλός τρόπος για να δείξουμε τον απόλυτο παραλογισμό – ή ακριβέστερα την απειλητική ανορθολογικότητα – της αποδοχής μίας τέτοιας τεχνολογικής καταναγκαστικότητας. Και αυτός είναι να οδηγήσουμε τη ρήση του Φον Νόυμαν στη λογική της κατάληξη: «Αν ο άνθρωπος έχει την ισχύ να εξολοθρεύσει όλη τη ζωή στη γη, θα το κάνει»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s