Η Αναζήτηση Ηθικής σε μια Τεχνική κοινωνία

από τον Jacques Ellul 1983

Προκειμένου να αποφευχθεί η παρεξήγηση, ίσως είναι χρήσιμο να αναφέρω και πάλι τι εννοώ με την «Τεχνική» – συχνά κακώς ονομάζεται «Τεχνολογία» (πρβλ. La Technique ou l’enjeu du siècle [1954], Le Système technicien [1977]). Αυτό που ονομάζεται Τεχνική δεν μπορεί να εξομοιωθεί ούτε με τη μηχανή ούτε με μια συλλογή μηχανών, μεθόδων και προϊόντων. Καθώς δεν είναι πια ενσωματωμένη ως ένας δευτερεύων παράγοντας σε μια μη τεχνική κοινωνία και πολιτισμό, η Τεχνική έχει γίνει ο κυρίαρχος παράγοντας στον δυτικό κόσμο, έτσι ώστε το καλύτερο όνομα για την κοινωνία μας είναι η «τεχνική κοινωνία» 1. Στην τεχνική εξαρτώνται όλοι οι άλλοι παράγοντες. Η τεχνική δεν είναι πλέον κάποιος αβέβαιος και ατελής διαμεσολαβητής μεταξύ της ανθρωπότητας και του φυσικού περιβάλλοντος. Το τελευταίο, στη Δυτική κοινωνία, κυριαρχείται και εργαλειοποιείται πλήρως.

Η τεχνική αποτελεί πλέον από μόνης της ένα πέπλο, που αντικαθιστά τη φύση. Η τεχνική είναι το περίπλοκο και πλήρες περιβάλλον στο οποίο πρέπει να ζουν τα ανθρώπινα όντα και σε σχέση με το οποίο πρέπει να ορίσουν τον εαυτό τους. Είναι ένας καθολικός παγκόσμιος διαμεσολαβητής, παράγοντας μια γενικευμένη διαμεσολάβηση, αθροιστική και φιλόδοξη για την ολότητα του συνόλου. Το συγκεκριμένο παράδειγμα είναι η πόλη. Η πόλη είναι ο τόπος όπου η τεχνική αποκλείει όλες τις μορφές φυσικής πραγματικότητας.

Εκτός από την πόλη, οι μόνες επιλογές που απομένουν είναι είτε η αστικοποίηση των αγροτικών περιοχών, είτε η «ερημοποίηση» (η φύση υποβάλλεται σε τεχνική εκμετάλλευση που ελέγχεται από πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων). Αυτό τονίζει και πάλι ότι η τεχνική είναι πραγματικά το περιβάλλον, στο οποίο τοποθετείται η σύγχρονη ανθρωπότητα. Αυτό το τεχνικό περιβάλλον περιλαμβάνει, από την πλευρά του ανθρώπου, μια πλήρη επανεξέταση των αρχαίων τρόπων συμπεριφοράς ή των φυσιολογικών ικανοτήτων (πρβλ. G. Friedman, Sept études sur l’homme et la teknik) 2. Από την άλλη πλευρά, η τεχνική αποτελεί ένα σύστημα με την αυστηρή έννοια του όρου (βλ. Bertalanffy), δηλαδή ένα σύνολο στο οποίο οι παράγοντες συνδέονται τόσο στενά μεταξύ τους ώστε:

Κάθε στοιχείο έχει νόημα ή σημασία μόνο μέσα στο σύνολο.
Οποιαδήποτε τροποποίηση ενός στοιχείου έχει επιπτώσεις στο σύνολο και το τροποποιεί. Οποιαδήποτε τροποποίηση του συνόλου τροποποιεί επίσης τα στοιχεία των σχέσεών τους.
Προνομιακές, σχεδόν αποκλειστικές σχέσεις υπάρχουν μεταξύ των στοιχείων του συστήματος, ανεξάρτητα από το τι βρίσκεται έξω από το σύστημα.

Είναι επομένως απαραίτητο να θεωρηθεί η τεχνική ως σύνολο.

Τα χαρακτηριστικά του τεχνικού φαινομένου είναι η αυτονομία, η ενότητα, η καθολικότητα, η συνολική αθροιστικότητα. Η τεχνική υπακούει σε μια συγκεκριμένη λογική. Τα χαρακτηριστικά της τεχνικής προόδου είναι η αυτο-επαύξηση, η αυτοματοποίηση, η απουσία ορίων, η περιστασιακή εξέλιξη, η τάση προς επιτάχυνση, η ανισότητα και η αμφιθυμία. Παρ ‘όλα αυτά, στην Τεχνική λείπει ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που βρίσκονται σε οποιοδήποτε οργανωμένο σύνολο, η αντίδραση. Δεν είναι ακόμη σε θέση να ελέγξει τα λάθη και τις δυσλειτουργίες της, να αντιδράσει στην πηγή της και να τροποποιηθεί από μόνη της. Ωστόσο, μπορεί τώρα να βρισκόμαστε κοντά στην παρουσία της προοδευτικής επεξεργασίας μιας τέτοιας ικανότητας αντίδρασης.
Το ηθικό πρόβλημα, που είναι η ανθρώπινη συμπεριφορά, μπορεί να εξεταστεί μόνο σε σχέση με αυτό το σύστημα, όχι σε σχέση με κάποιο συγκεκριμένο τεχνικό αντικείμενο ή ότι άλλο. Το να μάθεις πώς να χρησιμοποιείς «σωστά» ή «να κάνεις καλά» μια τέτοια και μια άλλη τεχνική δεν έχει μεγάλη σημασία, αφού κάθε τεχνική μπορεί να ερμηνευτεί μόνο μέσα στο σύνολο.
Εάν η τεχνική είναι ένα περιβάλλον και ένα σύστημα, το ηθικό πρόβλημα μπορεί να τεθεί μόνο από την άποψη αυτής της παγκόσμιας λειτουργίας. Η συμπεριφορά και οι συγκεκριμένες επιλογές δεν έχουν πλέον μεγάλη σημασία. Αυτό που απαιτείται είναι συνεπώς μια παγκόσμια αλλαγή στις συνήθειες ή τις αξίες μας, η ανακάλυψη εκ νέου είτε μιας υπαρξιακής ηθικής είτε μιας νέας οντολογίας.

[Σημειώσεις: 1 Η μετάφραση της «τεχνικής» του «Ellul», της «τεχνικής» και της «κοινωνικής τεχνολογίας» παρουσίασε προβλήματα για όλες τις αγγλικές εκδόσεις του έργου του. Σε αυτήν την περίπτωση, επιδιώξαμε να είμαστε πιο κυριολεκτικοί από ό, τι σε άλλες περιπτώσεις, όταν η «τεχνική» έχει αποδοθεί ως «τεχνολογία» και η «κοινωνική τεχνική» ως «τεχνολογική κοινωνία». 2 Το γαλλικό κείμενο απο-τίτλου αυτού του τόμου «Sept essais».

(Μεταφράστηκε από τους Dominique Gillot και Carl Mitcham από το «Recherche pour une Ethique danse une société technicienne», Morale et Enseignement (1983), σελ. 7-20. Πνευματικά δικαιώματα μετάφρασης c από τους David Lovekin και Carl Mitcham.)]

Πηγή: https://ellul.org/themes/ellul-and-technique/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s