Η ελληνική έννοια του «διανοούμενου πολίτη».- του Μιχάλη Ν. Ράπτη(Πάμπλο)

«Δεν είναι εθνικιστική, επαρχειώτικη αλαζονεία να υποστηρίζεται ότι η έννοια του πολίτη εξελισσόμενου σε διανοούμενου πολίτη είναι κατεξοχήν ελληνική. Δεν είναι, βέβαια, εκείνη ούτε του Σωκράτη, ούτε του Πλάτωνα, ούτε ακόμα του Αριστοτέλη που προσπάθησε να εξισορροπήσει κάπως αισθήσεις και λόγο και κοινωνικά, πολιτικά στέκεται στο κέντρο.

Είναι μάλλον η έννοια του δήμου και της δημοκρατίας και όσων τις υποστήριξαν, τότε και σήμερα…

(…) Είναι διανοούμενος ο πολίτης καταρχάς, δηλαδή ο συμμετέχων ενεργά στα κοινά, στο δημόσιο, στην πολιτική, χωρίς καμία δικαιολογία υπεκφυγής, αδιαφορίας. Είναι σωστό να θεωρείται ότι για το πληρέστερο ρόλο του ως πολίτη η κοινωνία έχει καθήκον να τον μορφώσει, να τον επιμορφώσει διαρκώς, όπως το πίστευε, το διακύρησσε κυρίως ο Πρωταγόρας. Είναι, ακόμα, κάπως παραδεκτό ότι η δημοκρατία παρακμάζει, όπως γίνεται στην Αθήνα, όταν Σπαρτιάτες, Αθηναίοι, παρασυρμένοι από την αλαζονεία της δύναμης και τη διαφθορά του πλούτου, και στη συνέχεια Μακεδόνες καταστρέφουν ο καθένας με τον τρόπο του τη δημοκρατία, ορισμένοι από τα λαμπρότερα πνεύματα της ελληνικής αρχαιότητας, όπως ο μεγάλος Επίκουρος, να αποσύρονται από την πόλη και την ενεργό πολιτική, να διακυρήσσουν το «Λάθε βιώσας», να εγκλωβίζονται σε κοινόβια(το πιο δημοκρατικό ωστόσο στην Ιστορία), όπως υπήρξε ο «Κήπος» του Επίκουρου χίλια μέτρα μακριά από τα τείχη της Αθήνας.

Είναι, ακόμα, κάπως παραδεκτό μεγάλοι διανοητές, ποιητές, καλλιτέχνες να θεωρούν, ιδίως σε περιόδους παρακμής, όπως σήμερα, ότι αυτό που προέχει είναι η ατομική οδός αυτοτελειωποίησής τους και ότι η κοινωνική τους συμβολή γίνεται με την ποιότητα της τέχνης τους, των λέξεων ή των χρωμάτων ή των ήχων. Όπως πάνω κάτω είναι η φιλοσοφία, ο πολιτικός, ο δημόσιος λόγος του μεγάλου αναμφισβήτητα ποιητή αλλά και στοχαστή Οδυσσέα Ελύτη. Διαβάστε προσεκτικά το πρόσφατο «Εν Λευκώ» του, συμφωνείτε δε συμφωνείτε. Πρόκειτε για κείμενο αξιοσημείωτης αισθητικής αλλά και στοχαστικής διάστασης, που είναι και η βάση για τη μεγάλη ποίηση, όπως ο πλατωνισμός ως φιλοσοφία της ποίησης του Μπωντλέρ.

Όμως, όταν μια πρωτόγνωρη στην Ιστορία λαίλαπα σαρώνει έναν αβέβαιο, αναδυόμενο νέο κόσμο, όταν τόση πολύμορφη βαρβαρότητα ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας, όταν η μικρή χώρα μας, με ένα τεράστιο όμως πολιτιστικό παρελθόν, διακυβεύει το μέλλον της, πρέπει βροντερά να εγείρεται η φωνή του διανοούμενου πολίτη, έτσι όπως για ένα ελάχιστο διάστημα ακούστηκε επί πενήντα χρόνια πρίν από τονΠελοποννησιακό πόλεμο, πρίν καταστραφεί ο ελληνισμός σε ότι διαχρονικά το πιο πολύτιμο έδωσε, το δήμο, τη δημοκρατία, τον πολίτη.

Μια κωφάλαλη διανόηση, έτσι όπως διαμορφώνεται στην Ελλάδα, στην Ευρώπη, στη Δύση ολόκληρη, δεν έχει καμιά δικαιολογία, είναι φαινόμενο αρνητικό, εποχής παρακμής. Δεν επιτρέπεται σήμερα στην αυτή μιας νέας ιστορικής εποχής, όπου διακινδυνεύει η ανθρωπότητα να μην ξαναζεί εντονότερα, ενεργητικότερα η καθεαυτή ελληνική έννοια του διανοούμενου πολίτη, που ενεργά συμμετέχει στα κοινά της πόλης, του κράτους, του κόσμου. Βέβαια, με ιδιαίτερο τρόπο σε κάθε χώρο.

(…)…η απάντηση δεν είναι η «ουτοπία» της πλατωνικής Καλλίπολης, που σωστά ωστόσο απορρίπτει την υλιστικότητα, για παράδειγμα, μιας καταναλωτικής κοινωνίας με πολίτες αμαθείς ή υπερειδικευμένους, εκπαιδευμένους αλλά χωρίς γενικότερη ουμανιστική παιδεία, όμως ενθρονίζει στην εξουσία, στη διαχείριση των κοινών, το φιλόσοφο βασιλιά. Η απάντηση πρέπει να είναι η δημοκρατία συγκροτημένων πολιτών, που τους εκπαιδεύει και διαρκώς επιμορφώνει η Πολιτεία. Αυτή ήταν και πρέπει σήμερα να επικρατήσει ξανά και πιο έντονα η καθεαυτή ελληνική έννοια του διανοούμενου πολίτη»

Μιχάλης Ράπτης 15-2-1993

Πηγή: Μιχάλης Ράπτης (Πάμπλο): Αυτοδιαχείριση – Σοσιαλισμός/Πολιτικά κείμενα – Ελληνικά Γράμματα – Αθήνα -1006

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s